Trong một phòng sạch, hệ thống HEPA/ULPA, HVAC, FFU, air shower hay kiểm soát áp suất có thể giúp duy trì chất lượng không khí theo yêu cầu. Tuy nhiên, chỉ cần nhân sự bước vào khu vực sản xuất mà không được kiểm soát đúng cách, không đeo khẩu trang phòng sạch đúng quy chuẩn, lượng hạt và chất nhiễm bẩn phát sinh từ con người vẫn có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sản phẩm.

Đây chính là lý do khẩu trang phòng sạch được sử dụng như một phần của hệ thống kiểm soát nhiễm bẩn cá nhân, cùng với quần áo phòng sạch, mũ trùm đầu, găng tay và giày phòng sạch.

Thay vì chỉ có chức năng che miệng và mũi, khẩu trang trong môi trường cleanroom cần được lựa chọn dựa trên quy trình sản xuất, mức độ sạch yêu cầu, nguy cơ nhiễm bẩn và đặc tính của sản phẩm.

ISO 14644-5:2025 cũng nhấn mạnh việc vận hành phòng sạch cần bao gồm chương trình quản lý nhân sự, quy trình ra vào và chương trình mặc trang phục phòng sạch phù hợp.

1. Khẩu trang phòng sạch giúp kiểm soát nguồn nhiễm bẩn từ con người

Con người là một trong những nguồn phát sinh ô nhiễm cần được kiểm soát chặt chẽ trong môi trường phòng sạch.

Trong quá trình làm việc, các hoạt động rất bình thường như:

• Nói chuyện.
• Hô hấp.
• Ho hoặc hắt hơi.
• Di chuyển.
• Điều chỉnh trang phục.
• Chạm tay lên khuôn mặt.

đều có khả năng làm phát sinh hạt, giọt bắn hoặc đưa chất nhiễm bẩn vào khu vực sản xuất.

Vì vậy, khẩu trang được sử dụng để tạo thêm một hàng rào kiểm soát giữa vùng miệng – mũi của nhân viên với sản phẩm và môi trường xung quanh.

Điều này đặc biệt quan trọng tại những công đoạn nhân viên phải đứng gần sản phẩm, thao tác thủ công hoặc trực tiếp tiếp cận khu vực sản xuất mở.

Nói cách khác, mục tiêu chính của khẩu trang cleanroom không chỉ là bảo vệ người đeo mà còn phải được xem xét dưới góc độ:

Bảo vệ sản phẩm – bảo vệ quy trình – duy trì mức độ sạch của môi trường.

-> Xem thêm: Khẩu trang Cosei

2. Ứng dụng khẩu trang phòng sạch trong ngành điện tử và bán dẫn

Trong sản xuất PCB, linh kiện điện tử, màn hình, quang học và bán dẫn, những hạt rất nhỏ có thể trở thành nguồn gây lỗi cho sản phẩm.

Khẩu trang phòng sạch thường được sử dụng tại:

• Khu vực SMT.
• Lắp ráp linh kiện điện tử.
• Sản xuất semiconductor.
• Đóng gói IC.
• Sản xuất camera module.
• Optical assembly.
• Lắp ráp màn hình.
• Khu vực kiểm tra và đóng gói sản phẩm nhạy cảm.

Tại những môi trường này, việc lựa chọn khẩu trang cần chú ý đến khả năng phát sinh hạt của chính vật liệu khẩu trang.

Một sản phẩm được sử dụng trong cleanroom không nên trở thành nguồn nhiễm bẩn mới.

ISO 14644-18:2023 đưa ra hướng dẫn đánh giá sự phù hợp của vật tư tiêu hao sử dụng trong phòng sạch dựa trên yêu cầu của sản phẩm, quy trình, đặc tính sạch và tính năng sử dụng. Các yếu tố được xem xét bao gồm hạt, hóa chất và trong một số ứng dụng là nhiễm bẩn sinh học.

Khẩu trang chống tĩnh điện trong ngành điện tử

Đối với khu vực có ESDS – Electrostatic Discharge Sensitive Devices, nhà máy còn phải xem xét yếu tố kiểm soát tĩnh điện.

Khi đó, khẩu trang có đặc tính ESD/Antistatic có thể được lựa chọn như một phần của hệ thống trang phục ESD, tùy theo yêu cầu của EPA và chương trình kiểm soát tĩnh điện của nhà máy.

Quan trọng là không nên đánh giá một sản phẩm chỉ dựa vào tên gọi “ESD”. Nhà máy cần xem xét thông số kỹ thuật thực tế và tính phù hợp với toàn bộ hệ thống kiểm soát ESD đang áp dụng.

3. Ứng dụng trong ngành dược phẩm và sản xuất yêu cầu kiểm soát vi sinh

Đối với ngành dược phẩm, biotechnology, thiết bị y tế hoặc những quy trình nhạy cảm với nhiễm bẩn sinh học, yêu cầu đối với trang phục phòng sạch có thể cao hơn đáng kể.

Khẩu trang được sử dụng nhằm hạn chế các tác động từ vùng miệng – mũi của người vận hành đến khu vực sản xuất.

Đặc biệt tại những công đoạn như:

• Chuẩn bị nguyên liệu.
• Pha chế.
• Chiết rót.
• Đóng gói trong môi trường kiểm soát.
• Sản xuất thiết bị y tế.
• Phòng thí nghiệm.
• Khu vực yêu cầu kiểm soát vi sinh.

việc lựa chọn khẩu trang phải gắn với Contamination Control Strategy – chiến lược kiểm soát nhiễm bẩn tổng thể của nhà máy.

Không nên áp dụng một loại khẩu trang duy nhất cho mọi khu vực chỉ vì chúng cùng nằm trong một nhà máy.

Mức độ kiểm soát cần được xác định dựa trên rủi ro của từng công đoạn.

4. Ứng dụng trong phòng sạch sản xuất linh kiện quang học và sản phẩm bề mặt nhạy cảm

Đối với các sản phẩm có bề mặt rất nhạy cảm như:

Lens, camera module, kính quang học, màn hình, wafer hoặc các chi tiết có yêu cầu ngoại quan cao, hạt bám trên bề mặt có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sản phẩm.

Khẩu trang lúc này phối hợp cùng:

mũ trùm đầu + quần áo phòng sạch + găng tay + giày phòng sạch

để hình thành hệ thống PPE kiểm soát nhiễm bẩn từ nhân sự.

ISO 14644-9 cũng đề cập đến việc đánh giá độ sạch bề mặt theo nồng độ hạt đối với các bề mặt trong môi trường phòng sạch.

Điều này cho thấy việc kiểm soát hạt không chỉ dừng lại ở không khí. Hạt sau khi phát sinh có thể lắng đọng lên bàn thao tác, thiết bị và đặc biệt là bề mặt sản phẩm.

5. Khẩu trang phòng sạch cần được lựa chọn theo từng khu vực sản xuất

Một sai lầm phổ biến khi mua vật tư phòng sạch là lựa chọn khẩu trang chỉ dựa vào giá thành hoặc số lớp vật liệu.

Trên thực tế, kỹ sư Cleanroom, QA hoặc EHS nên đánh giá đồng thời nhiều yếu tố:

Không có một loại khẩu trang nào tối ưu cho tất cả môi trường.

Khẩu trang phù hợp nhất là khẩu trang đáp ứng đúng yêu cầu của quy trình mà không tạo thêm rủi ro nhiễm bẩn.

6. Khẩu trang chỉ hiệu quả khi nằm trong một quy trình gowning đúng

Ngay cả khi sử dụng khẩu trang có thông số tốt, hiệu quả kiểm soát vẫn có thể giảm nếu nhân viên sử dụng không đúng quy trình.

Một số nguyên tắc thực tế cần chú ý:

• Thay khẩu trang theo tần suất quy định của nhà máy.
• Không sử dụng lại sản phẩm dùng một lần nếu SOP không cho phép.
• Không kéo khẩu trang xuống cằm rồi tiếp tục sử dụng.
• Không chạm tay liên tục lên bề mặt khẩu trang.
• Đảm bảo khẩu trang che đúng vùng mũi và miệng.
• Không mang khẩu trang đã sử dụng từ khu vực bên ngoài trở lại vùng sạch nếu quy trình không cho phép.
• Tuân thủ đúng thứ tự mặc trang phục trong SOP gowning.

Khẩu trang vì vậy cần được nhìn nhận như một mắt xích của hệ thống kiểm soát nhiễm bẩn, chứ không phải một vật tư hoạt động độc lập.

7. Vì sao doanh nghiệp cần tiêu chuẩn hóa khẩu trang phòng sạch?

Ở những nhà máy có hàng trăm hoặc hàng nghìn nhân sự làm việc trong cleanroom, khẩu trang là vật tư tiêu hao có tần suất sử dụng rất lớn.

Nếu mỗi bộ phận sử dụng một loại khác nhau mà không có tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng, doanh nghiệp có thể gặp phải:

• Khó quản lý chất lượng vật tư.
• Khó truy xuất khi xảy ra vấn đề contamination.
• Tăng số lượng mã hàng cần quản lý.
• Khó đồng bộ quy trình gowning.
• Phát sinh rủi ro khi thay đổi nhà cung cấp.
• Khó xây dựng tiêu chuẩn nghiệm thu đầu vào.

Do đó, thay vì chỉ đặt câu hỏi “khẩu trang này giá bao nhiêu?”, doanh nghiệp nên đặt câu hỏi:

“Loại khẩu trang này có thực sự phù hợp với môi trường và quy trình sản xuất của chúng tôi hay không?”

Đây mới là cách tiếp cận đúng trong quản lý vật tư phòng sạch.

Kết luận

Khẩu trang phòng sạch được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực từ điện tử, semiconductor, optical đến dược phẩm, thiết bị y tế và các dây chuyền sản xuất có yêu cầu kiểm soát nhiễm bẩn cao.

Vai trò của khẩu trang không nằm riêng ở việc che mũi và miệng mà quan trọng hơn là hạn chế nguồn nhiễm bẩn từ con người, hỗ trợ kiểm soát hạt và duy trì điều kiện môi trường phù hợp với sản phẩm.

Tuy nhiên, lựa chọn đúng khẩu trang cần dựa trên môi trường sử dụng, quy trình sản xuất, yêu cầu ESD, mức độ kiểm soát hạt, yêu cầu vi sinh và tiêu chuẩn nội bộ của từng nhà máy.

Bạn đang cần lựa chọn khẩu trang phù hợp cho phòng sạch của nhà máy?

SYSTECH cung cấp giải pháp vật tư tiêu hao phòng sạch dành cho các nhà máy điện tử, bán dẫn, FDI và nhiều môi trường sản xuất yêu cầu kiểm soát nhiễm bẩn.

Đội ngũ SYSTECH có thể hỗ trợ doanh nghiệp:

• Tư vấn lựa chọn khẩu trang theo điều kiện sử dụng thực tế.
• Đề xuất sản phẩm theo yêu cầu Cleanroom/ESD.
• Hỗ trợ kiểm tra thông số kỹ thuật và mẫu sản phẩm.
• Cung cấp đồng bộ khẩu trang, găng tay, wiper và các vật tư phòng sạch khác.
• Tư vấn giải pháp vật tư theo từng khu vực sản xuất.

Liên hệ SYSTECH để được tư vấn giải pháp khẩu trang và vật tư phòng sạch phù hợp với tiêu chuẩn kiểm soát của nhà máy.

———————————

CÔNG TY CP CÔNG NGHỆ VÀ THƯƠNG MẠI SYSTECH

Trụ sở Hà Nội : Tầng 12, Tòa Viwaseen, 48 Tố Hữu, Phường Đại Mỗ, Hà Nội

– VP Hải Phòng : Đường sao biển 1 – SB115, Vinhome Marina, Phường An Biên, Thành Phố Hải Phòng

– VP Hồ Chí Minh: 230 Lê Hồng Phong, Phường Tân Đông Hiệp, TP Hồ Chí Minh

– VP Bắc Ninh: Số nhà 1, TDP Núi Hiểu, Phường Nếnh, Thành Phố Bắc Ninh

Hotline: 083.383.1313

Email: Info@systech.vn

Website: systech.vn